Nietrzymanie moczu (NTM) to mimowolny, niekontrolowany wyciek moczu. Znacznie częściej dotyczy kobiet, jednak mężczyźni również go doświadczają. Zmaga się z nim bowiem znaczna część kobiet, a problemy z oddawaniem moczu dotyczą także wielu mężczyzn (źródło: pacjent.gov.pl). Dlatego w tym artykule wyjaśniamy, skąd bierze się nietrzymanie moczu i jakie są jego rodzaje.
Nietrzymanie moczu – w skrócie
- Czym jest: mimowolny wyciek moczu, na przykład przy kaszlu, śmiechu lub nagłym parciu.
- Kogo dotyczy: przede wszystkim kobiet, ale również mężczyzn, zwłaszcza po operacjach prostaty.
- Najczęstsze przyczyny: ciąża i poród, osłabienie dna miednicy, wiek, a także choroby neurologiczne.
- Główne rodzaje: przede wszystkim wysiłkowe, naglące, mieszane oraz z przepełnienia.
- Co pomaga: często fizjoterapia uroginekologiczna, która w wysiłkowym i mieszanym nietrzymaniu moczu jest leczeniem pierwszego wyboru.
Spis treści
- Czym jest nietrzymanie moczu?
- Dlaczego nie warto milczeć?
- Jak działa układ moczowy?
- Jak mocz jest usuwany z organizmu?
- Przyczyny
- Rodzaje
- Najczęstsze pytania
- Gdzie szukać pomocy?
Czym jest nietrzymanie moczu?
Nietrzymanie moczu to każdy mimowolny wyciek moczu, nawet jeśli są to tylko pojedyncze krople, na przykład podczas kichania. Wydawać by się zatem mogło, że to temat, o którym lepiej nie rozmawiać. Czy jednak powinien być tematem tabu? Z tym się nie zgadzamy.
Dlaczego nie warto milczeć?
Nietrzymanie moczu może sprzyjać podrażnieniom skóry i infekcjom dróg moczowych, a ograniczanie picia w obawie, że „nie zdąży się do toalety”, może prowadzić do odwodnienia.
Bardzo ważna jest także psychika. Wycofanie z życia towarzyskiego, rezygnacja z aktywności fizycznej, wstyd czy poczucie bezsilności niejednokrotnie zmieniają całe życie. Dlatego warto o tym mówić, edukować, a przede wszystkim jak najwcześniej rozpocząć profilaktykę lub terapię.
Jak działa układ moczowy?
Układ moczowy składa się przede wszystkim z nerek, moczowodów, pęcherza moczowego oraz cewki moczowej. Nerki produkują mocz, następnie moczowody go transportują, pęcherz go gromadzi, a cewka moczowa wyprowadza na zewnątrz.
Oddawanie moczu jest zatem złożonym procesem, który zależy od wielu czynników. Z tego powodu może zostać zaburzony z wielu różnych przyczyn, stąd tak wiele rodzajów nietrzymania moczu.
Jak mocz jest usuwany z organizmu?
Mikcja to natomiast proces, w którym mocz zebrany w pęcherzu zostaje usunięty z organizmu. Gdy pęcherz się wypełnia, rośnie w nim ciśnienie, a to pobudza układ nerwowy. Następnie informacja o tym, czy napiąć, czy rozluźnić mięśnie, trafia do pęcherza i dna miednicy:
- najpierw rozluźniają się mięśnie dna miednicy i zwieracz wewnętrzny cewki moczowej, a następnie kurczy się mięsień wypieracz pęcherza,
- jednocześnie rozluźnia się również zwieracz zewnętrzny, dzięki czemu mocz może wypłynąć.
Ośrodki kontrolujące oddawanie moczu znajdują się w mózgu, dlatego możemy świadomie zdecydować, czy oddamy mocz teraz, czy jeszcze chwilę poczekamy. Biorą w tym udział przede wszystkim:
- śródmózgowie, w którym znajduje się ośrodek hamujący mikcję,
- most, czyli z kolei ośrodek pobudzający oddawanie moczu,
- a także kora mózgowa, dzięki której kontrola jest świadoma.
Skoro tak wiele elementów bierze udział w „zwykłym” oddaniu moczu, łatwo zrozumieć, jak wiele może pójść nie tak.
Przyczyny nietrzymania moczu
Do najczęstszych przyczyn zalicza się przede wszystkim:
- ciąże i porody, zwłaszcza porody naturalne,
- osłabienie lub brak kontroli mięśni dna miednicy, na przykład po porodzie,
- wiek i zmiany hormonalne, na przykład w okresie menopauzy,
- operacje w obrębie miednicy, na przykład usunięcie macicy lub prostaty,
- przewlekłe zaparcia, ponieważ parcie na stolec obciąża dno miednicy,
- choroby układu moczowego, na przykład częste infekcje lub kamica,
- choroby neurologiczne, takie jak stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona czy udar,
- urazy rdzenia kręgowego, a także nerwów obwodowych,
- oraz złe nawyki toaletowe, na przykład oddawanie moczu „na zapas”, a także stres.
Rodzaje nietrzymania moczu
Nie sposób jednak wrzucić wszystkich przypadków do jednego worka. Wyróżniamy bowiem kilka rodzajów nietrzymania moczu, a od rodzaju zależy sposób leczenia.
Wysiłkowe nietrzymanie moczu
To wyciek moczu podczas wysiłku, kichania lub kaszlu, czyli wtedy, gdy rośnie ciśnienie w jamie brzusznej. Wyróżnia się przy tym trzy stopnie:
- I stopień – wyciek tylko przy dużym i gwałtownym wysiłku, na przykład kaszlu czy podnoszeniu ciężaru,
- II stopień – wyciek już przy umiarkowanym wysiłku, takim jak podskoki, chodzenie po schodach czy lekka praca fizyczna,
- III stopień – wyciek także w spoczynku, nawet w pozycji leżącej.
Naglące nietrzymanie moczu
W tym przypadku wyciek poprzedza natomiast nagłe, silne parcie, którego nie da się opanować. Co więcej, parcie często budzi także w nocy, a wtedy mówimy o nokturii.
Mieszane nietrzymanie moczu
To z kolei połączenie dwóch powyższych rodzajów. Pojawia się zatem zarówno nagłe parcie, jak i wyciek podczas wysiłku.
Nietrzymanie moczu z przepełnienia
Wynika z osłabionej pracy mięśnia wypieracza lub z przeszkody w odpływie moczu (przerostu prostaty), przez co pęcherz nadmiernie się przepełnia. Przyczyną mogą być na przykład choroby neurologiczne, takie jak stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona czy neuropatia cukrzycowa, a także niektóre leki lub operacje.
Inne rodzaje
Nietrzymanie pozazwieraczowe wynika natomiast z wad rozwojowych lub przetok w obrębie układu moczowego. Z kolei przejściowe nietrzymanie moczu pojawia się pod wpływem czynnika, którego usunięcie przywraca prawidłowy stan, na przykład infekcji, zaparć, działań ubocznych leków czy ograniczenia ruchu. Jeśli jednak przyczyna nie zostanie usunięta, problem może się utrwalić.
Nietrzymanie moczu – najczęstsze pytania
Czy nietrzymanie moczu da się wyleczyć?
W wielu przypadkach tak, a przynajmniej można wyraźnie zmniejszyć objawy. Kluczowe jest jednak ustalenie rodzaju nietrzymania moczu, ponieważ od niego zależy sposób leczenia.
Czy ćwiczenia Kegla wystarczą?
Nie zawsze, ponieważ u części osób mięśnie dna miednicy są nadmiernie napięte i wtedy ważniejsza jest nauka ich rozluźniania. Dlatego ćwiczenia najlepiej dobrać z fizjoterapeutą.
Do kogo zgłosić się z tym problemem?
Na początek do lekarza rodzinnego, ginekologa lub urologa, a także do fizjoterapeuty uroginekologicznego. Na wizytę u fizjoterapeuty nie potrzebujesz przy tym skierowania.
Nietrzymanie moczu w Białymstoku – gdzie szukać pomocy?
Podsumowując, tak jak wiele czynników wpływa na oddawanie moczu, tak wiele może „pójść nie tak”. Dlatego każdy przypadek warto zdiagnozować na podstawie dokładnego wywiadu i odpowiednich badań. Pomocny będzie tu zwłaszcza dzienniczek mikcji.
Co ważne, fizjoterapia uroginekologiczna ma narzędzia do pracy z większością rodzajów nietrzymania moczu. O tym, jak wygląda terapia, przeczytasz natomiast we wpisie Fizjoterapia w nietrzymaniu moczu.
Masz problem z nietrzymaniem moczu? Umów konsultację!
Fizjoterapia uroginekologiczna w Białymstoku – FIZJO-MENTAL, ul. Łąkowa 9 lok. 3a
Przeczytaj też:
- Fizjoterapia w nietrzymaniu moczu – objawy i leczenie
- Dzienniczek mikcji – jak go prowadzić? (PDF do pobrania)
- Fizjoterapia uroginekologiczna w ciąży
Zadbaj o siebie – skontaktuj się z nami!
Autor: mgr Karolina Łapińska
Bądź na bieżąco! Obserwuj nas w mediach społecznościowych. INSTAGRAM & FACEBOOK
Bibliografia:
- Haylen B. T. i in. (2010). An International Urogynecological Association (IUGA)/International Continence Society (ICS) joint report on the terminology for female pelvic floor dysfunction. Neurourology and Urodynamics, 29(1), 4–20.
- Abrams P. i in. (2002). The standardisation of terminology of lower urinary tract function. Neurourology and Urodynamics, 21(2), 167–178.
- Milsom I., Gyhagen M. (2019). The prevalence of urinary incontinence. Climacteric, 22(3), 217–222.
- Stewart W. F. i in. (2003). Prevalence and burden of overactive bladder in the United States. World Journal of Urology, 20(6), 327–336.
- National Institute for Health and Care Excellence (2019). Urinary incontinence and pelvic organ prolapse in women: management (NG123).
- Pacjent.gov.pl. Nietrzymanie moczu – nie tylko kobiecy problem. pacjent.gov.pl